Wat gebeurt er als je samen met een op elkaar ingespeeld ontwerpteam een ziekenhuislocatie aan de rand van Hilversum transformeert tot woonlocatie? Dan ontstaat er een woonwijk waar groen voorrang krijgt op de auto en de veranda de nieuwe voortuin is. Maak kennis met Monnikenpark: een wijk die tegen de stroom in gaat en daar verbluffend goed in slaagt.
“Zeg je Hilversum, dan zeg je Dudok,” stelt stedenbouwkundige Fons Gennisse. En dat gevoel van historisch bouwen in het groen ademt Monnikenpark aan alle kanten. De wijk komt op de voormalige locatie van ziekenhuis Tergooi, tussen Landgoed Monnikenberg en Anna’s Hoeve, midden in het Goois Natuurreservaat. “Een plek voor een gezonde woonomgeving die de natuur omarmt. Dit is ultiem Hilversum. Zo bouw je aan de rand van de stad, in het groen en toch met een hoge dichtheid.”
“Ons visioen? We maken hier een woonlandschap waar de natuur tot aan je voordeur komt,” zegt landschapsarchitect Lodewijk Baljon. “Drie ‘groene longen’ die diep de wijk in steken was op stedenbouwkundig niveau een gouden zet. Geen saaie schuttingen of voortuinen met tegels en grind, maar clusters van woningen die met hun veranda’s aan het landschap grenzen. De auto staat discreet geparkeerd aan de achterkant, uit het zicht, in fraai ontworpen ‘insteekstraatjes’.”
De inrichting van de openbare ruimte met glooiingen, wigvormige groene ruimten en doorkijkjes, is bewust ontworpen voor rust, ruimte en speelvrijheid. “Kinderen kunnen hier voor de deur ravotten,” zegt Lodewijk. “Dat is iets dat in veel wijken nauwelijks meer vanzelfsprekend is.”
Liesbeth van der Pol
Partner/architect bij Dok Architecten
Lodewijk Baljon
Partner bij Baljon landschapsarchitecten
Ook in de architectuur werd een bijzondere route gekozen. Liesbeth van der Pol van Dok Architecten ontwierp aan de noordkant een lange wand die met ‘knikken en knakken’ heel speels oogt. “In de knikken komen fraai ontworpen poorten, entrees en plekken voor extra groen. Zo wordt iets wat functioneel moet zijn ineens een esthetisch hoogtepunt. We hebben als ontwerpteam de gelegenheid gekregen om binnen de gestelde kaders dit plan te verbijzonderen.”
De gevels zijn geïnspireerd op de Amsterdamse School en het werk van Dudok, maar met een moderne twist. “Lange lijnen worden doorbroken door speelse sprongen in het volume. Het metselwerk krijgt karakteristieke rondingen. Dat geeft niet alleen architectonische dynamiek, maar ook ruimte voor ontmoeting,” vertelt Liesbeth. “In de knikken is plek voor extra bomen en zitjes. Dat draagt allemaal bij aan een landschap dat leeft,” vult Lodewijk aan.
“Voor ons is Monnikenpark een project van de buitencategorie,” zegt ontwikkelingsmanager Marc van Roekel. “Het was geen simpele optelsom van woningen. Het vroeg om een sterk concept waarin wonen, landschap en stedenbouw elkaar versterken.” We wonnen de tender in 2020, maar het ziekenhuis bleef nog vijf jaar operationeel. “Dat gaf ons tijd om het plan te verfijnen. Het heeft geleid tot een fraai resultaat.” Door slim te optimaliseren met kleinere woningen en een hogere dichtheid op specifieke plekken konden méér woningen gerealiseerd worden binnen het bestaande bestemmingsplan: van 300 naar 330. Dat was volgens Marc een belangrijke stap om te kunnen voldoen aan de wens van de gemeente Hilversum voor meer sociale en betaalbare woningen. “We hebben dat voor elkaar gekregen zonder in te leveren op de woonkwaliteit. Integendeel: het plan kreeg juist meer een Hilversums karakter.” De samenwerking bleek cruciaal. “We vormden een team waarin we elkaar aanvoelden,” zegt Fons. “Dat gaf vertrouwen om buiten de lijntjes te kleuren. We hebben elkaar uitgedaagd, maar ook gesteund.”
Fons Gennisse
Stedenbouwkundige
Monnikenpark is geen doorsnee wijk. Kinderen kunnen voor de deur in het groen spelen, bewoners kijken vanuit hun woonkamer uit over een parkachtig landschap. “We hebben geen voortuinen, maar veranda’s,” zegt Lodewijk. “Voor de deur begint direct het landschap. ”Dat vroeg om doordenken. “Waar komt de voordeur als je aan de achterkant parkeert? Waar laat je de kliko’s? Waar komt de pakketbezorger?” somt Liesbeth op. “Allemaal vragen waar we samen het antwoord op hebben gezocht.”
Ook voor de gemeente was het soms even slikken. Een wijk zonder klassieke stoepen, voortuinen en groen tot aan de woning, hoe onderhoud je dat? Toch ging de gemeenteraad overstag. “Uiteindelijk zag iedereen: dit is vernieuwend, maar ook logisch,” zegt Marc. “Het dagelijks leven moet er wel kunnen plaatsvinden, en dat is gelukt.”
Het resultaat is een wijk die niet alleen bijzonder en mooi is, maar ook werkt. “De eerste fase, met sociale huurwoningen voor woningcorporatie de Alliantie, is inmiddels in aanbouw,” laat Marc zien. “En eerlijk: mooier kan sociale woningbouw bijna niet worden.” Liesbeth toont een artist impression: “Dit is het bewijs dat je ook met 40% sociale woningbouw kwaliteit kunt maken, binnen budget.”
Marc van Roekel
Ontwikkelingsmanager bij Whoon
VWOV is opdrachtgever van Monnikenpark in Hilversum. Whoon treedt op als gedelegeerd ontwikkelaar van het project.
Monnikenpark wordt gebouwd in drie fasen. Deze fasering voorkomt dat bewoners lang in een bouwput zitten én houdt het project flexibel. “We kunnen onderweg eventueel bijsturen als dat nodig of wenselijk is,” legt Marc uit. “Dat bleek eerder al handig, want het plan moest meebewegen met nieuwe politieke kaders en veranderende marktomstandigheden. Ik ben trots dat ons gezamenlijke visioen al die tijd overeind is gebleven.” Liesbeth besluit: “Wat me het meest raakt is dat we een woonomgeving ontwerpen waar het groen niet decor is, maar de hoofdrolspeler. Geen hekken, geen tuintjes die als eilandjes werken, maar een wijk die open en écht van de bewoners is.”
1. Begin met vertrouwen
Een hecht (ontwerp)team dat elkaar ruimte en vertrouwen geeft, komt verder. Je blijft vasthouden aan het grotere geheel.
2. Zet de auto op het tweede plan
Door parkeren en bezorgen slim te organiseren met insteekstraatjes, maak je ruimte vrij voor wat écht telt: wonen in het groen.
3. Bouw aan een visie, niet alleen aan woningen
Een sterk gedragen idee over hoe mensen willen leven maakt het verschil tussen bouwen en écht ontwerpen.
4. Durf af te wijken van de standaard
Knikkende gevels, verhoogde veranda’s, autoluwe straten, architectuur geïnspireerd op Dudok; Monnikenpark is een ode aan eigenzinnigheid binnen de kaders.
5. Biodiversiteit in de hoofdrol, vanaf dag één
De wijk biedt vanaf de eerste pennenstreek niet alleen ruimte aan mensen, maar ook aan bomen, vogels, zoogdieren en insecten.
